Yüksekte Çalışma İzni Nasıl Alınır? İSG Prosedürü ve Mevzuat 2026
Yüksekte çalışma, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında özel düzenlemelere tabi tutulmuş yüksek riskli bir faaliyet türüdür. Bu rehberde, yüksekte çalışma izni alma sürecini, yasal gereksinimleri ve uygulanması gereken prosedürleri detaylı olarak ele alıyoruz.
Yüksekte Çalışma Nedir? Yasal Tanım
İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına göre, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her yükseklikte yapılan çalışma "yüksekte çalışma" olarak tanımlanır. Uluslararası standartlarda ve Türk mevzuatında genel kabul, zeminden 1.5 metre ve üzeri yükseklikteki çalışmaların yüksekte çalışma kapsamında değerlendirilmesidir.
Ancak 1.5 metrenin altında bile düşme riski taşıyan çalışmalarda (açık kenarlar, merdiven boşlukları, çatı açıklıkları gibi) yüksekte çalışma önlemlerinin alınması gerekmektedir.
Yasal Mevzuat Çerçevesi
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Bu kanun, işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili genel yükümlülüklerini düzenlemektedir. Kanunun temel gereksinimleri:
- İşveren, risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür (Madde 10)
- Çalışanların eğitim alması sağlanmalıdır (Madde 17)
- Kişisel koruyucu donanım temin edilmelidir (Madde 4)
- İş kazası ve meslek hastalıkları bildirilmelidir (Madde 14)
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
Bu yönetmelik, manlift dahil tüm iş ekipmanlarının kullanımını düzenlemektedir:
- İş ekipmanlarının periyodik kontrole tabi tutulması zorunluluğu
- Operatörlerin eğitim ve belgelendirme gereksinimleri
- Bakım ve onarım kayıtlarının tutulması yükümlülüğü
- Risk değerlendirmesi yapılması gereksinimleri
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
Özellikle inşaat sektörü için geçerli olan bu yönetmelik, yüksekte çalışma ile ilgili özel hükümler içermektedir:
- Yüksekten düşmenin önlenmesi için toplu koruma önceliği
- İskele, korkuluk, güvenlik ağı kullanım gereksinimleri
- Merdiven ve rampa güvenliği düzenlemeleri
Çalışma İzni Formu Nasıl Doldurulur?
Yüksekte çalışma izin formu, çalışmanın güvenli koşullarda yapılmasını sağlamak için doldurulan resmi belgedir. Formun eksiksiz doldurulması yasal zorunluluktur.
Adım 1: Genel Bilgiler
Form üzerinde aşağıdaki genel bilgiler eksiksiz doldurulmalıdır:
- İşin tanımı ve kapsamı
- Çalışma yeri ve lokasyonu
- Çalışma tarihi ve saatleri
- Çalışan personel isimleri ve görevleri
- Sorumlu amir bilgileri
- İş güvenliği uzmanı onayı
Adım 2: Risk Değerlendirmesi Bölümü
Çalışma alanına özgü risklerin belirlenmesi:
- Çalışma yüksekliği
- Zemin durumu ve stabilitesi
- Hava koşulları (rüzgar, yağış, sıcaklık)
- Elektrik hatları ve tehlikeli enerji kaynakları
- Diğer eş zamanlı çalışmalar
- Düşen cisim riski
- Trafik ve araç geçişi
- Kimyasal ve biyolojik tehlikeler
Adım 3: Alınacak Güvenlik Önlemleri
Risk değerlendirmesine göre belirlenen önlemler:
- Kullanılacak ekipman türü (manlift, iskele, merdiven vb.)
- Toplu koruma önlemleri (korkuluk, güvenlik ağı, bariyer)
- Kişisel koruyucu donanım listesi
- Acil durum planı ve kurtarma yöntemi
- İletişim planı
- Çalışma alanı sınırlandırma yöntemi
Adım 4: Onay ve İmzalar
Formun geçerli olabilmesi için aşağıdaki onaylar gereklidir:
- Çalışma sorumlusu imzası
- İş güvenliği uzmanı onayı
- İşveren veya vekili onayı
- Operatör imzası (ekipman kullanılacaksa)
- Çalışanların bilgilendirildiğine dair imzaları
Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Yüksekte çalışma risk değerlendirmesi, 5x5 matris yöntemi ile yapılabilir. Olasılık ve şiddet değerlendirmesi sonucu risk skoru hesaplanır.
Risk Değerlendirme Tablosu
| Risk Faktörü | Olasılık (1-5) | Şiddet (1-5) | Risk Skoru | Önlem |
|---|---|---|---|---|
| Platformdan düşme | 2 | 5 | 10 | Emniyet kemeri, korkuluk |
| Devrilme | 2 | 5 | 10 | Zemin kontrolü, stabilizatör |
| Elektrik çarpması | 1 | 5 | 5 | Mesafe kontrolü, enerji kesme |
| Düşen cisim | 3 | 4 | 12 | Baret, bariyer, uyarı |
| Hava koşulları | 3 | 3 | 9 | Rüzgar ölçer, durum izleme |
| Sıkışma | 2 | 4 | 8 | Alan tespiti, yavaş hareket |
Risk skoru 15 ve üzeri: Kabul edilemez risk. Çalışma başlatılamaz. Risk skoru 8-14: Önemli risk. Ek önlemler alınmalıdır. Risk skoru 1-7: Kabul edilebilir risk. Standart önlemlerle çalışılabilir.
KKD Gereksinimleri
Yüksekte çalışmada zorunlu kişisel koruyucu donanımlar:
- Tam vücut emniyet kemeri (EN 361): Düşme durdurucu sistemin temel bileşenidir
- Bağlantı halatı/Lanyard (EN 354/355): Şok emici özellikli olmalıdır
- Baret (EN 397): Çene kayışlı, yüksekte çalışma tipi
- Güvenlik ayakkabısı (EN ISO 20345 S3): Kaymaz taban, çelik burun
- Reflektörlü yelek (EN 20471): Sınıf 2 veya 3
- Koruyucu eldiven (EN 388): Kavrama özellikli
Eğitim Zorunlulukları
Yüksekte çalışacak tüm personelin alması gereken eğitimler:
- Temel İSG eğitimi: 6331 sayılı kanun kapsamında zorunlu eğitim (en az 8 saat, tehlike sınıfına göre)
- Yüksekte çalışma eğitimi: Teorik ve pratik eğitim (en az 8 saat)
- Ekipman kullanım eğitimi: Kullanılacak ekipmana özel eğitim (manlift, iskele vb.)
- Acil durum ve kurtarma eğitimi: Yüksekten kurtarma prosedürleri
- İlk yardım eğitimi: Temel ilk yardım sertifikası
Eğitimler belirli aralıklarla yenilenmelidir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde yenileme periyodu 1-2 yıldır.
Denetim ve Ceza
İş Teftiş Kurulu müfettişleri tarafından yapılan denetimlerde yüksekte çalışma güvenliğine özel önem verilmektedir. Tespit edilen eksiklikler için uygulanabilecek yaptırımlar:
- İdari para cezası: Eksik risk değerlendirmesi, eğitim eksikliği, KKD eksikliği gibi durumlarda işletme büyüklüğüne göre değişen para cezaları uygulanır
- İş durdurma: Acil ve hayati tehlike tespit edilmesi halinde çalışma durdurulabilir
- Cezai sorumluluk: İş kazası meydana gelmesi halinde ilgili kişiler hakkında cezai sorumluluk söz konusu olabilir
İşveren-Operatör Sorumluluk Paylaşımı
Yüksekte çalışmada sorumluluklar hem işveren hem de operatör arasında paylaşılmaktadır:
İşveren sorumlulukları:
- Risk değerlendirmesi yaptırma
- Uygun ekipman temin etme
- Eğitim sağlama
- KKD temin etme
- Denetim mekanizması kurma
- Çalışma izni sistemi uygulama
Operatör sorumlulukları:
- Günlük kontrolleri yapma
- KKD kullanma
- Güvenlik kurallarına uyma
- Tehlikeli durumları bildirme
- Eğitimlere katılma
- Çalışma izni olmadan çalışmama
Manlift Kullanımında Özel İzin Gereksinimleri
Manlift kullanımı ek gereksinimler içermektedir:
- Manlift operatör belgesi (platform ehliyeti nasıl alınır rehberimize bakınız)
- Ekipmanın geçerli MMO periyodik kontrol belgesi
- Çalışma alanına özel risk değerlendirmesi
- Günlük ekipman kontrol formu
- İş güvenliği prosedürlerine uygunluk
- Kaza önleme tedbirlerinin alınması
Yüksekte çalışma izni, güvenli çalışma kültürünün en temel unsurlarından biridir. Prosedürlere uyum, hem çalışanların güvenliğini sağlar hem de işletmeleri yasal sorunlardan korur.